Aut├í z pekla: Avia, najr├Żchlej┼íie auto ─îeskoslovenska. V┼żdy bola na ─Źele kol├│ny

11649
Zdroj: YouTube

├üno, nadpis tohto ─Źl├ínku obsahuje jeden z nieko─żk├Żch desiatok vtipov, ktor├ę sa o na┼íej najsl├ívnej┼íej (a takmer jedinej) socialistickej dod├ívke tradovali. Mnoh├ę z nich si v┼íak dod├ívka, ktor├í na konci ┼íes┼ądesiatych rokov patrila k tomu najvyspelej┼íiemu na svete, nezasl├║┼żila. Ur─Źite si v┼íak nezasl├║┼żila ani nekone─Źn├Ż, 33-ro─Źn├Ż v├Żrobn├Ż cyklus, ktor├Ż za v┼íetky tieto vtipy m├┤┼że.┬á

Sk├║senos┼ą u┼ż uk├ízala, ┼że za 33 rokov ┼żivota toho dok├í┼żete na svete zmeni┼ą celkom ve─ża, napr├şklad obr├íti┼ą polovicu plan├ęty vo vieru v imagin├írnych kamar├ítov na ─Ćal┼íie dve tis├şcky rokov dopredu. Ale aj ke─Ć Avia nie je zrovna to ist├ę ako kres┼ąanstvo, jednu vec s n├şm m├í v na┼íej krajine tot├ílne spolo─Źn├║: Je v┼íade.

Mne to v┼żdy pripom├şnalo tak├ę nasrat├ę prasiatko.

Licen─Źn├í v├Żroba licen─Źnej v├Żroby

To, ─Źo dnes pozn├íme ako Avia, sa za─Źalo formova┼ą e┼íte pred okup├íciou ─îeskoslovenska v auguste 1968. Z pra┼żsk├Żch luhov a h├íjov sa mus├şme presun├║┼ą do severn├ęho Franc├║zska, ktor├ę v polovici ┼íes┼ądesiatych rokov (spolu s Talianskom) dominovalo svetov├ęmu stroj├írstvu. Tu, konkr├ętne v Blainville-sur-Orne v regi├│ne┬áCalvados (N├íhoda? Nemysl├şm si!), sa nach├ídzal z├ívod spolo─Źnosti Saviem, franc├║zskeho podniku na v├Żvoj a v├Żrobu ─żahk├Żch ├║┼żiitkov├Żch automobilov.

Avia sa pre n├ís stala ikonou. Ne─Źudo, v roku 1968 na to bola dos┼ą dobr├í

Saviem┬áby sa po spr├ívnosti mal p├şsa┼ą ve─żk├Żmi p├şsmenami, preto┼że ide o skratku. Soci├ęt├ę Anonyme de V├ęhicules Industriels et d’Equipements M├ęcaniques┬áby sme vedeli vo─żne prelo┼żi┼ą ako┬áAkciov├í spolo─Źnos┼ą na priemyseln├ę vozidl├í a mechanick├ę zariadenia a v praxi i┼ílo o polo┼ít├ítny franc├║zsky podnik s v├Żrazn├Żm vplyvom Renaultu.

Presne tak, Alfa Romeo A15. Dnes v noci nezasp├şte, ─Źo?

Ako sme si u┼ż povedali pred ─Źasom napr├şklad v pr├şpade rumunsk├ęho Oltcitu, Franc├║zsko bolo v┼żdy vyspelou demokraciou s ─żahkou ├║chylkou k socializmu. Aj preto dr┼ż├ş franc├║zska vl├ída v Renaulte dodnes celkom slu┼ín├Ż podiel (a┼ż 15 %), no predov┼íetk├Żm preto sme nemali prob├ęm vybavi┼ą zo Z├ípadu r├┤zne licencie, ke─Ć bolo treba.

Zdroj: WheelsAge.org

Tak┼że zatia─ż, ─Źo si ZSSR od Talianska vybarterovalo licenciu na Fiat 124, aby za─Źalo vyr├íba┼ą sl├ívne ┼żiguli, ─îeskoslovensku ch├Żbalo sk├┤r nie─Źo ─żahk├ę a ├║┼żitkov├ę. Ned├ívno predstaven├Ż rad RenaultSaviem Super Go├ęlette a men┼í├ş Galion vyzerali by┼ą skvelou vo─żbou. Na m├şle vzdialen├ę od svojich archaick├Żch predchodcov Renault 1000 kg, Saviemy SG2 a SG4 pon├║kali modern├ę rie┼íenia, ako napr├şklad trambusov├║ kab├şnu, modern├Ż dieselov├Ż motor MAN a vinut├ę pru┼żiny s teleskopick├Żmi tlmi─Źmi na prednej n├íprave, zatia─ż ─Źo t├í zadn├í dostala listov├ę.

Jednozna─Źne najmu┼żnej┼í├ş variant Avie. Ve─Ć je to predsa MAN!

Srandovn├Żm faktom je tu to, ┼że v r├ímci v┼íeobecn├ęho blaha sa Super Go├ęlette a Galion od Saviemu vyr├íbala na mnoh├Żch miestach pod mnoh├Żmi zna─Źkami u┼ż na Z├ípade. Pod─ża miesta v├Żroby to mohol by┼ą Renault-Saviem, Saviem┬á─Źi Alfa Romeo. Presne tak! Na┼íu Aviu vyr├íbala v rokoch 1967 – 1974 aj svetozn├íma mil├ínska automobilka. Potrebujete lep┼í├ş d├┤kaz, ┼że v dobe svojho uvedenia patrila medzi ┼ípi─Źku?

Zdroj: WheelsAge.org

Rovnaká, no úplne iná

O produkcii Saviemu v z├ívode Avie v pra┼żsk├Żch Let┼łanoch bolo rozhodnut├ę e┼íte pred okup├íciou a s v├Żrobou sa za─Źalo prakticky okam┼żite. Prv├ę kusy boli toti┼ż poskladan├ę e┼íte priamo z franc├║zskych dielov a v Prahe sa len montovali. ─îo v┼íak ─Źert nechcel, do na┼íej krajiny prenikli na┼íi kamo┼íi z V4 feat. ZSSR, aby n├ím uk├ízali, ako sa m├í robi┼ą socializmus. Predov┼íetk├Żm bez Z├ípadu, tak┼że sa ihne─Ć za─Źalo pracova┼ą na ─Źechoslovakiz├ícii tejto modrej ┼íkatu─żky.

Od bedn├ş na techno a┼ż po ─Źerstv├ę ro┼żky a tresku. Avia n├ím vozila ├║plne v┼íetko

Zmeny sa t├Żkali niektor├Żch technol├│gi├ş a v├Żrobn├Żch procesov, ktor├ę zabezpe─Źili ─żahk├║ opravite─żnos┼ą Avie a zamenite─żnos┼ą jej r├┤znych syst├ęmov so syst├ęmami in├Żch tuzemsk├Żch automobiliek. V praxi to znamenalo, ┼że jednookruhov├í podtlakov├í brzdov├í s├║stava bola zamenen├í za dvojokruhov├║ na b├íze pretlaku, modernej┼íie rota─Źn├ę vstrekovacie ─Źerpadlo ust├║pilo radov├ęmu a tuzemskej v├Żrobe bol prisp├┤soben├Ż aj ┼ítart├ęr, altern├ítor a chladi─Ź licen─Źne vyr├íban├ęho agreg├ítu.

Jej kon┼ítrukcia bola extr├ęmne variabiln├í.

Boli tu v┼íak aj o─Źividn├ę zlep┼íov├íky, napr├şklad modern├ę bezdu┼íov├ę pneumatiky. A e┼íte… no… viete. A tak. Nevad├ş, prv├ę kusy Avie montovan├ę z franc├║zskych dielov s├║ dodnes cenenou raritou a pozn├íte ich na prv├Ż poh─żad, najm├Ą pod─ża gu─żat├Żch svetlometov zasaden├Żch do klasick├ęho hranat├ęho “obo─Źia” kab├şny.

Vyvinulo sa aj nieko─żko vl├ídnych ┼ípeci├ílov, ktor├ę sa do v├Żroby nakoniec nedostali.

Flexibilita

Avia sadla do na┼íich pomerov ako ri┼ą na ┼íerbel. Fakt. Dokonca aj svoj├şm vzh─żadom; sk├║ste si ju postavi┼ą ved─ża akejko─żvek dom├ícej produkcie tej doby a budete prekvapen├ş, ako dobre sa vyn├şma napr├şklad v spolo─Źnosti legend├írneho autobusu ┼ákoda 706 RTO ─Źi zn├ímej lokomot├şvy radu 240 (tzv. “lamin├ítky”) od ─Źesk├ęho dizajn├ęra Otakara Dibl├şka.

M├ílokto vie, ┼że expedi─Źn├ę vozidl├í boli aj Avie, nie len Tatry

V niektor├Żch pr├şpadoch by som dokonca subjekt├şvne povedal, ┼że Avia mala svojou ┼íikovnos┼ąou navrch. Len sa pozrite na jej kab├şnu, z ktorej m├íte ├║plne excelentn├Ż v├Żh─żad do ├║plne ka┼żdej strany pomocou okien vyroben├Żch v├Żhradne z bezpe─Źnostn├ęho skla. Alebo pomyslite na mno┼żstvo verzi├ş, ktor├ę sa z Avie kedy vyrobilo. Toti┼ż, po dlhej invent├║re v┼íetk├Żch verzi├ş Let┼łanskej dod├ívky som dospel k z├íveru, ┼że jedin├í vec, ktor├í sa na Avii nemenila, bola jej typick├í modr├í farba – a┼ż na ┼ípeci├íly pre pol├şciu ─Źi hasi─Źsk├Ż zbor.

Koncept autobusu od Karosy sa napokon do v├Żroby nedostal.

Aviu pozn├íme ako valn├şk, samostatn├Ż podvozok, vykl├ípa─Ź, dod├ívku, v├Ą─Ź┼íiu dod├ívku, mala aj ter├ęnnu verziu, videli sme ju dokonca aj ako plo┼íinu pre v├Ż┼íkov├ę pr├íce. V posledn├Żch rokoch jej v├Żroby vznikli dokonca aj verzie s kab├şnou upravenou na spanie. Ke─Ć u┼ż sme pri tom span├ş, notoricky zn├íma je aj jej ├║prava na obytn├ę vozidlo. No a ke─Ć u┼ż sme pri tom prevoze ─żud├ş, pozn├íme ju aj s tou sadistickou autobusovou nadstavou na prepravu ─żud├ş (mikrobusom by som to rad┼íej nenazval).

Bohu┼żia─ż, to ist├ę sa ned├í poveda┼ą o tot├ílne smutnom ─îavdare. Na jazdu v ┼łom sa nezab├║da
Zdroj: Avia Club

Avia, prepravka na ─żud├ş

A v├┤bec, pri preprave ─żud├ş e┼íte zostaneme, preto┼że tu sa udialo najviac kontroverzn├ęho bunkov├ęho delenia v celej jej kari├ęre. Vysvetl├şm. Hovoria v├ím nie─Źo pojmy ako Ikarus 533, Ikarus-Avia Midi 543, TAZ Neretva ─Źi ─îavdar?┬á

TAZ Neretva bol zo s├ęriov├Żch pokusov o autobus z Avie asi najvydarenej┼í├ş.

Predpoklad├ím, ┼że v├Ą─Ź┼íine zaplo aspo┼ł pri poslednom menovanom. V┼íetky s├║ toti┼ż osobn├ę mikrobusy, na ktor├Żch kon┼ítrukciu ste v sovietskom bloku ve─ża vhodnej┼í├şch kandid├ítov ako Avia nena┼íli. Tieto ─Źasto ├║smevne tvarovan├ę vozidielka sa vyzna─Źovali celkom slu┼ínou ├║┼żitkovou hodnotou, neslu┼ínou kvalitou spracovania a fakt, fakt v├í┼żne hrozn├Żmi jazdn├Żmi vlastnos┼ąami.

Áno, aj toto sa fakt stalo.

V tomto smere exceloval najm├Ą bulharsk├Ż ─îavdar, ktor├Ż osobne pova┼żujem za nezabudnute─żn├Ż. Aj napriek duplexu (dvojit├Żm koles├ím) na zadnej n├íprave sa pri men┼íom zaf├║kan├ş spr├íval ako plachta plachetnice s t├Żm rozdielom, ┼że v├ís postr─Źil do ved─żaj┼íieho pruhu a nie vpred. Slu┼ín├Ż bol aj hluk dieselov├ęho ┼ítvorvalca MAN 712, ktor├Ż sa za vy┼íe tridsa┼ą rokov v├Żroby z├ísadnej┼íie nezmenil.

Avia po p├íde socializmu za─Źala prech├ídza┼ą r├┤znymi modifik├íciami, ktor├ę ju mali zatrakt├şvni┼ą.

Aby sme boli v tomto oh─żade presnej┼í├ş, Aviu poh├í┼łal priamovstrekov├Ż (!) dieselov├Ż ┼ítvorvalec s po─Źiato─Źn├Żm objemom 3,32 litra, ktor├Ż bol v roku 1977 zv├Ą─Ź┼íen├Ż na objem 3,59 litra prostredn├şctvom zv├Ą─Ź┼íen├ęho v┼Ľtania valcov na 102 milimetrov. To znamen├í, ┼że Avia dosahovala men┼íie ot├í─Źky, ─Źo zlep┼íovalo jej nevaln├║ spo─żahlivos┼ą a z├írove┼ł zni┼żovalo mno┼żstvo vypousten├Żch emisi├ş. Verte ─Źi neverte, aj na za─Źiatku osemdesiatych rokov sa u┼ż hralo na element├írnu ekol├│giu.

─îo by ste napr├şklad povedali na tento hasi─Źsk├Ż voz pre anglick├Ż trh?

P├┤vodn├ę Avie A15 (mal├í) a A30 (ve─żk├í) dostali postupne nov├ę ozna─Źenia. A15 sa zmenila na A20 v roku 1979 zv├Ą─Ź┼íen├şm u┼żito─Źnej hmotnosti vozidla, od roku 1983 sa z nich zasa stali A21 a A31. Zmeny po ─Źase zah┼Ľ┼łali napr├şklad p├Ą┼ąstup┼łov├║ manu├ílnu prevodovku, ktor├í u┼ż sa neovl├ídala pomocou p├íky pod volantom.

Takto ju poznáme.

Len┼że zmena poz├şcie p├íky prevodovky na miesto, kde ju u┼ż cel├Ż svet mal 10 rokov, bola po─Źas dlh├Żch p├Ątn├ístich rokov takmer jedinou ├║pravou, ktor├║ Avia dostala. A to bol probl├ęm.

autá z pekla AUTOGRÁTIS

Peklo, o─Źistec, Daewoo

─îo sa za socializmu dalo celkom v pohodi─Źke ututla┼ą prostredn├şctvom uzatvoren├ęho trhu bez v├Ą─Ź┼íej konkurencie, sa po p├íde socializmu muselo za─Źa┼ą h├Żba┼ą ove─ża r├Żchlej┼íie. Avia to v┼íak tak trocha nezvl├ídala a nezmenila sa a┼ż do roku 1993, ke─Ć A21 a aj A31 dostali turbod├║chadlo a drsn├Ż n├ípis “Turbo”, ktor├Ż si z predku Avi├ş mo┼żno pam├Ąt├íte podobne, ako n├ípisy “Intercooler” na posledn├Żch LiAZ-k├ích.

Autobus, mikrobus, ter├ęnna dod├ívka? M├íme v┼íetko.

Avie z├írove┼ł dostali nov├║, celoplastov├║ masku chladi─Źa, nie nepodobn├║ tej, ktor├║ Saviem mal u┼ż v roku 1977. V roku 1995 pre┼íiel jej motor e┼íte ─Ćal┼íou inov├íciou, ke─Ć za─Źal d├íva┼ą celkom d├┤stojn├Żch 76 kilowattov a 340 newtonmetrov kr├║tiaceho momentu.

Zdroj: WheelsAge.org

Prakticky jedin├ę Avie, ktor├ę sa so c┼ąou do┼żili dne┼ín├Żch dn├ş, s├║ tie vyroben├ę po roku 1996. Motor so sexy ozna─Źen├şm D.421.76.01, ktor├Ż vedel kone─Źne polni┼ą emisn├║ normu EURO 2, dostal ─Źerpadlo Bosch, nov├ę trysky, piesty a hlavu motoru, tak┼że sa dal kone─Źne pova┼żova┼ą za spo─żahliv├Ż.

Posledn├í moderniz├ícia p├┤vodn├ęho radu A21 / A31 priniesla nov├Ż r├ím so skl├ípan├şm kab├şny! Na z├íchranu to v┼íak nesta─Źilo.

V prvom rade tu v┼íak bola nov├í palubn├í doska, ktor├í vyzerala celkom v pohode! Inova─Źn├║ n├íladu do dokonalosti doklepla a┼ż naozaj v├Żrazn├í moderniz├ícia v roku 1998, ke─Ć dostala Avia ├║plne nov├Ż r├ím karos├ęrie, ktor├Ż napr├şklad umo┼ż┼łoval skl├ípa┼ą kab├şnu vodi─Źa smerom dopredu, tak ako to robia modern├ę ┼ąaha─Źe. Nov├ę modely dostali pomenovania Avia A60, Avia A65, Avia A70, Avia A75 a Avia A80, len┼że poves┼ą nespo─żahliv├ęho a trocha hardcorov├ęho vozidla ich dobehla. V konkurencii modern├Żch Renaultov Master, Opelov Vivaro ─Źi Iveco Turbo Daily nedok├ízalo sa obh├íji┼ą jednoducho nedok├ízali.

Inak, neviete niekto, kde by tieto letiskovky e┼íte mohli operova┼ą?

Ak v├ís zauj├şma, odkia─ż dostala Let┼łansk├í automobilka potrebn├ę l├│ve na v┼íetky ├║pravy, nemus├şte sa pr├şli┼í zam├Ż┼í─ża┼ą. Samozrejme, ┼że do hry vst├║pilo Daewoo, ktor├ę na┼ílo v skupovan├ş a n├íslednej praktickej likvid├ícii post-socialistick├Żch automobiliek svoju ob─ż├║ben├║ ─Źinnos┼ą. Ku transakcii do┼ílo e┼íte v roku 1995, plodom spolupr├íce mal by┼ą napokon ├║plne nov├Ż modelov├Ż rad Avia D predstaven├Ż v roku 2000.

Avia radu D s─żubovala re┼ítart sl├ívy.

Z ruky do ruky

Od tohto momentu to s Aviou nabralo celkom r├Żchly sp├íd. D├ę─Źkov├í Avia postupne nahradila t├║ ├ü─Źkov├║, a ke─Ć sa celej firme za─Źalo obstojne dari┼ą, pri┼íiel krach juhok├│rejskej matky, pred ktor├Żm e┼íte stihla let┼łansk├Ż z├ívod zneu┼żi┼ą na montovanie z Po─żska dovezen├Żch dielov pre pr├şkladne hrozn├ę ├║┼żitkov├ę vozidlo Daewoo Lublin, ktor├ęho pachu┼ą m├íme e┼íte st├íle v ─Źerstvej pam├Ąti.

V skuto─Źnosti znamenala krach a presun v├Żroby do Indie. Au.

Daewoo napokon predalo Aviu indickej spolo─Źnosti Ashok Leyland Motors, ktor├í Aviami e┼íte nejak├Ż piatok z├ísobovala predov┼íetk├Żm indick├Ż a rusk├Ż trh, aj tam v┼íak str├ícala na konkurenciu ─Ź├şm ─Ćalej, t├Żm viac. Indick├Ż vlastn├şk firmy si napokon v roku 2013 povedal, ┼że to m├┤┼że viete─Źo, v├Ą─Ź┼íinu Let┼łansk├Żch zamestnancov prepustil a v├Żrobu presunul… Do Indie.

Avia D90 Initia sa v┼íak na trh v roku 2016 vr├ítila s┼ąaby ┼íesk├Ż v├Żrobok s p├┤vodn├Żm logom.

A tak sa skon… Trt makov├Ż! Aj ke─Ć sa v Let┼łanoch po roku 2014 ni─Ź nevyrobilo, vyvinulo sa tu aspo┼ł nov├ę vozidlo sp─║┼łaj├║ce emisn├║ normu Euro 6, ktor├ę v roku 2016 k├║pil novovzniknut├Ż podnik Czechoslovak Group, ktor├Ż dnes vlastn├ş aj prosperuj├║cu Tatru. Nov├Ż model dostal symbolick├ę meno Avia Initia,┬ámal doby┼ą trhy pomocou elektrick├ęho pohonu od SmithÔÇÖs Electric Vehicles (SEV) a v┼íetko vyzeralo ve─żmi slubne, k├Żm nepri┼íiel koronav├şrus a kv├┤li strat├ím podnik ukon─Źil v├Żrobu aj v├Żvoj. Aspo┼ł nateraz – tak, ako to─żkokr├ít predt├Żm.

Zatia─ż to v┼íak vyzer├í, ┼że to m├í v─Ćaka koronav├şrusu st├íle spo─Ź├ştan├ę.

Presne tak. Aviu po 52 rokoch v├Żroby zabil a┼ż koronav├şrus. ┼áialen├ę, v┼íak? Aj ke─Ć mali posledn├ę modely s p├┤vodnou Aviou A15 a A30 spolo─Źn├ę zhruba ni─Ź, cel├Ż pr├şbeh automobilky je ako vystrihnut├Ż z pr├şru─Źky ako sa neadaptova┼ą na vo─żn├Ż trh. ─Źi u┼ż hovor├şme o Daewoo, nedostatku financi├ş, vylep┼íen├ş a neust├ílom recyklovan├ş jedn├ęho jedin├ęho n├ípadu, i ke─Ć v dobe svojho uvedenia celkom dobr├ęho.

Avia sa okrem ter─Źa na vtipy stala aj automobilov├Żm ekvivalentom ┼íes┼ądesiatnika na diskot├ęke. A za to si zasl├║┼żi jednak uznanie za skvele vykonan├║ pr├ícu, no z├írove┼ł aj ─Źestn├ę miesto v klube ├üut z pekla.┬áAk├í to ─Źes┼ą!

NEPREHLIADNITE: